Wytwory skóry właściwej i naskórka

Skóra jest narządem czucia powierzchniowego i pełni szereg funkcji. Głównym zadaniem skóry jest izolacja środowiska wewnętrznego od zewnętrznych czynników fizycznych, chemicznych i biologicznych. Poza tą funkcją skóra chroni ciało przed utratą wody, odpowiada za termoregulację ustroju i bierze udział w gospodarce wodno-mineralnej, tłuszczowej i witaminowej. Skóra składa się z naskórka i skóry właściwej, pod którymi znajduje się warstwa podskórna, zbudowana z tkanki tłuszczowej i łącznej. U dorosłego człowieka skóra ma powierzchnię nawet 2m2.

Naskórek zbudowany jest z wielowarstwowego nabłonka płaskiego i składa się z zewnętrznej warstwy rogowej, zbudowanej z martwych, zrogowaciałych komórek, oraz warstwy rozrodczej, zbudowanej z komórek żywych. W warstwie rozrodczej naskórka powstają jego wytwory: włosy, paznokcie, kopyta, pióra, pazury i łuski.

Skóra właściwa zbudowana jest z tkanki łącznej, w której znajdują się włókna kolagenowe i elastyna, a także liczne naczynia krwionośne i zakończenia nerwów. Do wytworów skóry właściwej należą rybie łuski oraz rogi.

Wytwory naskórka

Włosy

Włosy są charakterystycznym dla ssaków wytworem naskórka. U większości ssaków włosy tworzą sierść – gęstą okrywę chroniącą skórę przed mechanicznymi urazami. Główną funkcją włosów jest termoizolacja. Poza tym włosy mogą pełnić funkcje obronne – brwi i rzęsy odpowiadają za ochronę oka przed brudem, kurzem, potem. Zadaniem włosów może być również czucie – przykładem są wibrysy, czyli włosy czuciowe, potocznie nazywane wąsami. Występują u niektórych ssaków, np. u kota domowego.

Paznokcie, pazury, kopyta

Paznokcie są wytworem naskórka charakterystycznym dla ssaków naczelnych i odpowiadają za ochronę palców przed czynnikami mechanicznymi. Pełnią również funkcję obronną. Tworami homologicznymi dla paznokci są pazury i kopyta. Pazury występują u ptaków, gadów i ssaków i poza funkcjami charakterystycznymi dla paznokci pomagają w poruszaniu się i spożywaniu pokarmu. Kopyta z kolei osłaniają palce ssaków kopytnych.

Pióra i łuski gadów

Pióra to twór naskórka, pokrywający ciała ptaków. W zależności od rodzaju pióra pełnią różne funkcje. Pióra puchowe tworzą warstwę termoizolacyjną, a pióra konturowe – lotki i sterówki – tworzą powierzchnię nośną podczas lotu. Wytworami homologicznymi dla piór są łuski gadów. Pełnią one funkcje obronne.

Wytwory skóry właściwej

Łuski ryb

Łuski rybie, w odróżnieniu od łusek gadzich, są wytworem skóry właściwej. Są to cienkie blaszki kostne, które wraz z pokrywającym je śluzem odpowiadają za zmniejszenie oporu poruszającej się ryby. U niektórych gatunków łuski odpowiadają za kamuflaż.

Rogi

Rogi to wytwór skóry właściwej, występujący zwykle parzyście na głowach niektórych ssaków. Zbudowane są keratyny i występują u obu płci. W odróżnieniu od poroża, kostnego tworu wyrastającego z kości czołowej, rogi nie są zrzucane sezonowo.