Zbiór zadań z biologii (matura 2019).

Prezentujemy zbiór zadań z biologii o poziomie rozszerzonym. Wszystkie zadania ze zbioru są autorstwa naszego wydawnictwa, więc podlegają ochronie praw autorskich (ich kopiowanie i publikacja w innych miejscach jest niedozwolona).
Zadania znajdujące się poniżej są elementami zbiorów z naszych opracowań (katalog). Zadania zostały podzielone na 7 kategorii. Każde z nich ma formę typowo maturalną. Stanowią świetny materiał do powtórki wiadomości lub sprawdzenia swoich umiejętności przed maturą.

Lubisz rozwiązywać zadania w szerszym gronie? Dołącz do naszej grupy i dziel się swoimi przemyśleniami, pytaj i znajduje odpowiedzi: Grupa Maturalna (bio/chem).

 

Część 1. BIOCHEMIA

Zadanie 1.
Domowym sposobem na zahamowanie bakteryjnej infekcji gardła jest płukanie go wodą z sodą. Powołując się na prawo osmozy, wyjaśnij czemu takie działanie jest uzasadnione.


Zadanie 2.

Spośród podanych grup funkcyjnych wybierz i przyporządkuj odpowiednie do odpowiednych związków:

hydroksylowa;     karbonylowa;     aminowa;     ketonowa;    aldehydowa

I. Glukoza: ……………………………………
II. Fruktoza: ………………………………….
III. Alanina: ………………………………….


Zadanie 4.
Skrobia, celuloza, glikogen to trzy polisacharydy o bardzo długich cząsteczkach. Każdy z nich składa się z połączonych cząsteczek glukozy. Mimo to celuloza nie ulega strawieniu wewnątrz organizmu ludzkiego, a skrobie i glikogen tak.

4.1. Nawiązując do typu wiązań w cząsteczkach przedstawionych polisacharydów wskaż jedną różnicę w ich budowie.

4.2. Wyjaśnij dlaczego organizm człowieka nie jest w stanie rozłożyć pokarmu zawierającego dużą ilość celuloza podczas gdy, bydło nie ma z tym problemu


Zadanie 5.

We wszystkich żywych organizmach spotykamy cząsteczki węglowodorów zbudowane w ten sam sposób. Inaczej jest z białkami. Jeśli porównamy łańcuchy polipeptydowa pobrane z komórek przedstawicieli innych gatunków okaże się, że ich wtórne struktury znacznie się od siebie różnią. Wyjaśnij przyczynę tego zjawiska.


Zadanie 6
.
Struktura pierwszorzędowa białka to sekwencja ułożenia aminokwasów w łańcuchu polipeptydowym. Struktura drugorzędowa to układ polipeptydu w przestrzeni. Struktura trzeciorzędowa charakteryzuje się dużą ilością wiązań chemicznych, które stabilizują łańcuchy polipeptydowe połączone ze sobą. Zarówno struktura drugo- jak i trzeciorzędowa ulegają nieodwracalnemu zniszczeniu w czasie denaturacji białka.

6.1. Określ i uzasadnij, którą strukturę cechuje największa stabilność?

6.2. Wyjaśnij czym różni się proces wysalania białka od denaturacji.


Zadanie 7.

Badania nad strukturą DNA dowiodły że odcinki, w których przeważą ilość par adenina-tymina są mniej trwałe od odcinków z przewagą par guanina-cytozyna. Uwzględniając wiązania wodorowe, wskaż przyczynę tej różnicy.


Zadanie 8.

Jądro komórkowe i rybosomy tworzą kompleks odpowiedzialny za produkcję białek w komórce. Powszechnie uważa się, że żadna komórka (poza paroma wyjątkami) nie jest w stanie samodzielnie istnieć bez tych dwóch struktur. Uzasadnij to przekonanie, powołując się na rolę białek w komórkach.

Zadanie 9.
Pewnego dnia, nauczyciel przyniósł na lekcję biologii szklaną zlewkę wypełnioną wodą wapienną (wodny roztwór wodorotlenku wapnia) oraz plastikową słomkę. Następnie poprosił jednego z uczniów aby ten wdmuchnął do zlewki powietrze za pomocą słomki.

9.1. Określ jaki mógł być problem badawczy doświadczenia przeprowadzonego na lekcji.

9.2. Opisz co mogli zaobserwować uczniowie w czasie wykonywania doświadczenia.

9.3. Zapisz wniosek wynikający z doświadczenia.

Zadanie 10.
Przyporządkuj nazwy cukrów do odpowiednich punktów (I-X).

ryboza;     aldehyd glicerynowy;     fruktoza;    glukoza;    sacharoza;    maltoza;     celuloza;   deoksyryboza

I. Różni się od rybozy brakiem jednego atomu tlenu.
II. Posiada sześć węgli w cząsteczce, ketoza.
III. Cukier pięciowęglowy, wchodzi w skład ATP.
IV. Disacharyd, który w wyniku hydrolizy rozpada się na glukozę i fruktozę
V. Składa się z reszt glukozowych połączonych wiązaniem β-o-glikozydowym.
VI. Pierwotny produkt fotosyntezy.
VII. Disacharyd składający się z dwóch reszt glukozowych.
VIII. Cukier sześciowęglowy, aldoza.

 

Część 2. CYTOLOGIA

Zadanie 11.
Domowym sposobem na zahamowanie bakteryjnej infekcji gardła jest płukanie go wodą z sodą.
Powołując się na prawo osmozy, wyjaśnij czemu takie działanie jest uzasadnione.


Zadanie 12.

Materiałem zapasowym w bulwie ziemniaka jest skrobia. To wielocukier, który nie jest słodki w smaku. Bulwy, które były przechowywane w temperaturze poniżej 0°C po przyrządzeniu w kuchni są słodkie. Dzieje się tak, ponieważ woda wypełniająca komórki w bulwie ulega zamarznięciu. Drobne kryształki lodu niszczą różne struktury komórkowe i uwalniają do cytoplazmy enzymy rozkładające skrobię. Wielocukier ulega przemianie w glukozę, która jest dla człowieka słodka.

12.1. Wyjaśnij dlaczego skrobią pod wpływem enzymów rozkładających nie przemienia się w cząsteczki sacharozy.

12.2. Z poniższego zbioru wybierz i podkreśl nazwy tych enzymów, które uczestniczą w trawieniu cukrów w organizmie człowieka.

maltaza            dekstryna            amylaza trzustkowa            pepsyna            trypsyna            lipaza trzustkowa

12.3. Większość wzorów chemicznych cukrów można zapisać zgodnie z wzorem Cn(H2O)m. Na przykład współcześnie stosowany wzór glukozy C6H12O6 można przedstawić jako C6(H2O)6.
Wyjaśnij czemu odradza się stosowania tego typu zapisu.

Zadanie 13.
Sterole to związki, które tworzą błony komórkowe. Do tej grupy zalicza się cholesterol, którego szczególnie dużo występuje w błonach komórek zwierzęcych.
Wyjaśnij dlaczego niedobór tego związku może prowadzić do anemii.


Zadanie 14.

Na lekcji biologii nauczyciel zapytał klasę jakie struktury jest niezbędne do życia komórce. Jeden z uczniów odpowiedział, że są to rybosomy. Spotkało się to ze sprzeciwem ze strony innego ucznia, który stwierdził, że najważniejszym organellom jest jądro komórkowe. Nauczyciel skomentował ten spór słowami: Jądro komórkowe jest bezużyteczne w komórce, w której nie ma rybosomów.

14.1. Wyjaśnij, jak rozumiesz słowa nauczyciela.

14.2. Uzasadnij, że komórka pozbawiona rybosomów nie może samodzielnie istnieć.

14.3. Wymień jeden przykład komórek, które nie posiadają rybosomów.

Zadanie 15.
Wyjaśnij dlaczego mitochondriów nie znajdziemy w erytrocytach ssaków. W swojej odpowiedzi uwzględnij rolę jaka pełnią te komórki w organizmie.


Zadanie 16.

Istnieją dwie teorie, które próbują wytłumaczyć pochodzenie otoczki jądrowej. Zgodnie z pierwszą powstała ona z plazmolemmy. Kolejna wnosi, że otoczka stanowi wyodrębniony fragment szorstkiej siateczki śródplazmatycznej. Obie teorie są poparte dowodami.

16.1. Podaj dowód, który przemawia za pochodzeniem otoczki jądrowej z błony komórkowej.

16.1. Wskaż dowód, który sugeruje pochodzenie otoczki z EGg.

 

Część 3. METABOLIZM

Zadanie 17.
W chemii funkcjonuje pojęcie równowagi chemicznej reakcji. To stan, który ustala się w momencie, gdy szybkość reakcji tworzenia produktów równoważy się z szybkością reakcji odwrotnej – przemianie produktów w substraty.

17.1. Określ, czy dla reakcji biochemicznych zachodzących w komórkach ustala się stan równowagi?

17.2. Określ, w jakiej sytuacji potencjalnie mógłby wystąpić stan równowagi reakcji biochemicznych w komórce.

Zadanie 18.
Większość reakcji komórkowych jest nieodwracalna. Szczególnie przemiany składające się na szlaki metaboliczne.
Wyjaśnij dlaczego to zjawisko jest korzystne dla komórki oraz jakie czynniki mogą go powodować.

Zadanie 19.
Wyjaśnij dlaczego enzymy takie jak pepsyna czy trypsyna są syntetyzowane przez komórki układu pokarmowego w formie nieaktywnej. Uwzględnij informację, że oba enzymy służą do rozkładania wiązań peptydowych.

Zadanie 20.
Wyjaśnij dlaczego rozkład glukozy w komórkach jest powolnym procesem, składającym się z wielu etapów, gdy w laboratorium można przeprowadzić pojedynczą reakcję z takimi samymi produktami.

Zadanie 21.
W oddychaniu beztlenowym komórkowym pirogronian ostatecznie może zostać przekształcony w mleczan. Wskaż komórki somatyczne człowieka, w których może dojść do takiej przemiany oraz opisz warunki jakie temu towarzyszą.

 

Część 4. MIKROBIOLOGIA

Zadanie 22.
Spośród niżej podanych wybierz i podkreśl wirusy zawierające materiał genetyczny w formie RNA:

wirus ospy           polio           bakteriofag lambda            wirus opryszczki          HIV


Zadanie 23.

Podaj nazwę wyjątkowego enzymu, który mieści się w kapsydach wirusów zawierających RNA oraz opisz w jaki sposób pozwala ona na reprodukcję wirusa w zakażonej komórce.


Zadanie 24.

Naukowcy badając różne szczepy bakterii zauważyli, że w cytoplazmie niektórych z nich występują podobne białka. Bliższa obserwacja pozwoliła wysnuć wniosek, iż są to enzymy. Główną ich funkcją jest rozkładanie łańcuchów DNA, które znajdą się poza obszarem nukleoidu.

24.1. Wyjaśnij w jaki sposób enzymy restrykcyjne mogą chronić bakterię przed atakami wirusów.

24.2. Wyjaśnij, uwzględniając materiał genetyczny bakteriofagów i powołując się na metabolizm komórki, dlaczego enzymy restrykcyjne nie rozkładają cząsteczek RNA.


Zadanie 25.

Bakterie Gram(−) poza błoną komórkową i ścianą składającą się z jednej warstwy mureiny posiadają na zewnątrz dodatkową otoczkę, składającą się między innymi z białek i lipidów. Bakterie Gram(+) nie posiadają dodatkowej błony, ale ich ściana komórkowa składa się z aż trzech warstw polisacharydu.

25.1. Określ, która typ bakterii podczas barwienia fuksyną przybiera fioletowy kolor.

25.2. Wskaż i wyjaśnij, który typ bakterii jest bardziej odporny na działanie antybiotyków.

Zadanie 26.
Pewien szczep bakterii gram-dodatnich, hodowanych w laboratorium na szalce poddano działaniu antybiotyku X. Każda dawka antybiotyku powodowała zmniejszenie populacji o około 20-30%. Po pięciu dawkach kultura przestała się zmniejszać. Stanowiła wtedy blisko 5% swoich początkowych rozmiarów. Mimo dalszego podawania antybiotyku populacja wzrastała, aż do odtworzenia swojej liczebności.

26.1. Jak proces mógł spowodować rozpowszechnienie się w kulturze odporności na antybiotyki?

26.2. Jaka przestroga wynika z tego doświadczenia dla rodziców zbyt często podającym swoim dzieciom antybiotyki?


Zadanie 27.

Podczas lekcji biologii nauczyciel przepytywał dwóch uczniów. Wszystkie ich odpowiedzi były bezbłędne, wiec postanowić zadać im podchwytliwe pytanie: która grupa organizmów ich zdaniem jest najbardziej zróżnicowana. Uczeń A bez wahania stwierdził, że to protisty, natomiast uczeń B opowiedział się za bakteriami. Po przedstawieniu wyjaśnień nauczyciel obu wstawił 5.
Powołując się na cechy metabolizmu, napisz jakie wyjaśnienie mógł przedstawić uczeń B.


Zadanie 28.

Studenci prowadzili obserwacje nad grupą euglen umieszczonych na szkiełku laboratoryjnym. Poza protestami znajdowały się tam także niewielkie bakterie fotosyntetyzujące. Ponieważ wszystkie organizmy były samożywne, szkiełko poddawano wyłącznie naświetlaniu. Studenci obserwowali rozwój obu grup organizmów. Przez nieostrożność, pewnego dnia dyżurujący student zostawił szkiełko bez oświetlenia. Gdy sprawdzano jego zawartość po kilkunastu godzinach, okazało się, że znajdują się na nim wyłącznie eugleny.

28.1. Wyjaśnij, dlaczego eugleny przetrwały bez braku światła, a bakterie zniknęły.

28.2. Czy między grupami organizmów mogła zaistnieć relacja antagonistyczna?


Zadanie 29.

Wyjaśnij dlaczego współżycie grzyba i glona w formie porostu jest określane helotyzmem, czyli symbiozą w której jeden z organizmów odnoście wyraźnie więcej korzyści.

 

Część 5. BOTANIKA

Zadanie 30.
W organizmach roślinnych funkcję cukru transportowego pełni sacharoza, a u zwierząt jest to glukoza. Równica miedzy oboma związkami polega na tym, że cząsteczki sacharozy składają się z jednej reszty glukozowej i jednej fruktozę. Są one połączone przez wiązanie alfa-o-glikozydowe. W organizmach obu królestwa można wyróżnić również cukry pełniące rolę zapasową. U roślin jest to skrobia, a u zwierzą glikogen.

30.1. Podaj dwie właściwości chemiczne wspólne dla skrobi i glikogen.

30.2. Na podstawie opisu wskaż cukier prosty który zdobył miano cukru owocowego oraz wyjaśnij skłąd wzięła się ta nazwa.


Zadanie 31.

Wyjaśnij dlaczego przyrost roślin jednoliściennych na grubość jest określany jako nietypowy. W swojej odpowiedzi przedstaw porównanie tego przyrostu z typowym przyrostem roślin dwuliściennych.


Zadanie 32.
Rośliny nasienne wytwarzają pyłek. Ze względu na sposób jego dostarczania do innych organizmów dzielą się na wiatropylne i owadopylne. Posiadają one szereg przystosować do swojego rodzaju pylności. Specyficzna budowa kwiatu nie tylko ułatwia oddanie pyłku ale również jego przyjęcie. Przykładowo rośliny owadopylne wabią pszczoły słodkim zapachem i kolorowymi płatkami. Kontakt z owadem to ich szansa na przekazaniu mu pyłku oraz przyjęcie tego, który już pokrywa ciało pszczoły.

32.1. Opisz przystosowanie kwiatów wiatropylnych do ich sposoby pylności.

32.2. Podaj dwie różnice między pyłkiem roślin wiatropylnych i owadopylnych.


Zadanie 33.

Dojrzałe banany mają żółty kolor. Plantatorzy zbierają je jeszcze gdy są zielone, ponieważ te owoce posiadają niesamowitą zdolność dojrzewania już po oderwaniu z gałęzi. Takie zjawisko nasuwa wniosek, że fitohormony odpowiedzialne za kontrolę procesu dojrzewania muszą być wydzielane przez sam owoc.

33.1. Podaj nazwę związku (węglowodoru), który powoduje dojrzewanie bananów.

33.2. Określ co stanie się z zielonymi truskawkami, gdy umieści je się obok dojrzewającego banana.


Zadanie 34.
Rośliny pobierają wodą przy pomocy systemu korzeniowego. Wyjątek stanowią niektóre gatunki mszaków, absorbujące wodę przy pomocy listków. Czasami korzenie pomimo obecności dużej wilgotności gleby nie mogą pobrać z niej wody. Takie zjawisko jest nazywane suszą fizjologiczną.

34.1. Jakie skutki dla metabolizmu rośliny może mieć niedobór wody w jej tkankach. Podaj jeden przykład.

34.2. Podaj dwie możliwe przyczyny jego wystąpienia suszy fizjologicznej.

 

Część 6. ZOOLOGIA

Zadanie 35.
Osmoza to zjawisko polegają na przepływie wody z środowiska hipotonicznego, przez selektywną błonę do środowiska hipertonicznego. Przepływ płynu trwa nieprzerwanie, nawet gdy oba środowiska staną się wobec siebie izotoniczne. Wówczas woda będzie krążyć między nimi w ilości pozwalającej zachować równowagę.

35.1. Osmoza stoi u podstaw zjawiska nazywanego plazmolizą. Okreś, czy komórki zwierzęce mogą mu ulegać.

35.2. Jaki element budowy komórki zwierzęcej decyduje o tym, że ulegają/nie ulegają plazmolizie?

35.3. Poniżej przedstawiono rysunki z roztworami o różnch stężeniach. Za pomocą strzałek zaznacz przepływ wody między nimi zgodnie z zasadami osmozy.


Zadanie 36.

Wymieć trzy wspólne cechy tkanek łącznych, a następnie wskaż tą która głównie decyduje o przypisaniu krwi do tego rodzaju tkanek.


Zadanie 37.
Pewien gatunek X charakteryzuje brakiem otworu gębowego i odbytowego. Jako układ pokarmowy uległ wtórej redukcji. Jest to spowodowane faktem, iż pobiera on pokarm całą powierzchnią ciała. Jest ona wysoce przepuszczalna dla związków organicznych, mimo że pokrywa ją grupy nabłonek syncytialny i dodatkowa warstwa cukrowej otoczki. Gatunek ten jest obojnakiem, ale mimo to dąży do zapłodnienia krzyżowego. Jego ciało przejawia wyraźną metameryzację. Najlepiej wyodrębniona jest głowa, na której występują aparat czepne w formie przyssawek i haczyków.

37.1. Jaki środowisko może zasiedlać gatunek X oraz w jaki sposób prawdopodobnie zdobywa on pokarm?

37.2. Wypisz, wymienione w tekście przystosowania gatunku X do prowadzonego przez niego sposobu życia.


Zadanie 38.

Przedstawiony tekst opisuje osmoregulację u morskich ryb chrzęstnoszkieletowych. Podkreśl w nim takie wyrazy aby całość była zgodna z prawdą.

Płyny, które wypełniają tkanki ryb chrzęstnoszkieletowych są hipertoniczne / hipotoniczne względem wody morskiej. Aby zapobiec osmotycznemu napływowi / wypływowi wody z ich ciała ryby te gromadzą w płynach ustrojowych amoniak / mocznik. W ten sposób stają się izoosmotyczne względem środowiska. Taki sposób osmoregulacji wymaga przekształcenia amoniaku / mocznika, który jest pierwotnym produktem przemiany materii. Proces ten wymaga wiele / mało energii, ale w porównaniu z mechanizmem działającym w organizmach morskich ryb kostnoszkieletowych jest bardzo wydajny i oszczędny. Do ryb chrzęstnoszkieletowych, u których funkcjonuje opisany wyżej mechanizm należy łosoś szlachetny / żarłacz biały.


Zadanie 39.

Krokodyle, jako jedyne gady posiadają w sercu pełną przegrodę pomiędzy komorami. Mimo to, krew natlenowana i odtlenowaną mieszają się w ich krwiobiegu. Wyjaśnij w jaki sposób do tego dochodzi oraz jakie zmiany w anatomii ptaków i ssaków całkowicie wykluczyły to zjawisko.

 

Część 7. EKOLOGIA

Zadanie 40.
Ekolodzy obserwowali na sawannie samotne stado liczące 134 antylopy. W okresie suszy, kiedy ilość pożywienia była mocno ograniczona konkurencja wewnątrz stada mocno się nasiliła. W ciągu  kilku tygodni z głodu zginęły 13 antylopy.
W tym samym czasie na innej sawannie grupa badaczy obserwowała dwa stada antylop różnych gatunków. Populacja gatunku, który był wyraźnie słabszy od drugiego, w ciągu kilku tygodni zmniejszyła się o 6 osobników. Silniejsza populacja nie zmieniła swojej liczebności.
6.1. Podaj nazwy oddziaływań antagonistycznych, które zaobserwowali ekolodzy.
Na pierwszej sawannie
Na drugiej sawannie
6.2. Wskaż, który typ zależności antagonistycznej, wymieniony w poprzednim punkcie jest bardziej wyniszczający dla populacji. Uzasadnij swoją odpowiedź uwzględniając w niej znaczenie niszy ekologicznej.


Zadanie 41.

Wyjaśnij w jaki sposób drapieżnictwo może sprzyjać utrzymaniu bioróżnorodności w ekosystemie.


Zadanie 42.

Większość ekosystemów można określić jako układy otwarte / zamknięte pod względem wymiany energii i materii z otoczenie. Jest tak ponieważ energia krąży w / przepływa przez ekosystem po tym jak zostanie zabsorbowana prze producentów. Natomiast materia krąży / przepływa jednokierunkowo jednak również musi zostać wprowadzona do ekosystemu przez autotorofów. W jaskiniach nie występują autotrofy / heterotrofy. Dlatego ekosystem jaskiń nie absorbuje ani energii, ani materii. Oba te pierwiastki muszą zostać wprowadzone przez osobniki pochodzące z innych ekosystemów.


Zadanie 43.

43.1. Oblicz współczynnik zagęszczenia dla populacji żyjącej na obszarze 28km2 składającej się  z 147 osobników.
43.2. Optimum zagęszczenia dla tej populacji to 4,8. Określ czy przy takim zagęszczeniu populacja jest przegęszczona, czy niedogęszczona oraz czy w populacji nasili się konkurencja wewnątrzgatunkowa?
43.3. Podaj negatywny skutek niedogęszczania populacji

Zadanie 44.
Przeanalizuj poniższy schemat:

44.1. Wypisz ze schematu wszystkie cyfry oznaczające producentów:  ……………………………………………..
44.2. Wypisz najdłuższy łańcuch pokarmowy: ……………………………………………………………………………….
44.3. Wypisz wszystkich monofagów: …………………………………………………………………………………………..
44.4. Wypisz wszystkich konsumentów 1 rzędu: ……………………………………………………………………………


Zadanie 45.

Przyporządkuj opisy do from ochrony przyrody (park narodowy, pomnik przyrody, stanowisko dokumentacyjne, park krajobrazowy, użytek ekologiczny)
A. Obejmuje obszar nie mniejszy niż 1000 ha. Dopuszcza się w nim małoinwazyjne rodzaje ingerencji człowieka (np. zwiedzanie).
B. Mały obszar chroniony ze względu na zawartość cennych informacji naukowych.
C. Pojedynczy element przyrody ożywionej lub nieożywionej, który podlega ścisłej ochronie. D. To obszar chroniony głównie ze względu na walory estetyczne, czasem także naukowe i historyczne. Dopuszcza się na nim działalność człowieka o charakterze edukacyjnym i rekreacyjnym.


Zadanie 46.

Do opisu przyporządkuj odpowiedni rodzaj smogu (kwaśny, fotochemiczny)
A. Tworzą go tlenki siarki, węgla, pył przemysłowy oraz pyłki naturalne. Występuje rano oraz wieczorem. Ze względu na pyłowy charakter może powodować uszkodzenia aparatów szparkowych roślin i zaburzenia oddychania u zwierząt.
B. Składa się z tlenków węgla, azotu oraz gazowych węglowodorów. Ze względu na obecność tych ostatnich ma toksyczny charakter. Może powodować podrażnienia żywych tkanek, a w szczególnych przypadkach prowadzić do powstania nowotworu. Można go zaobserwował w południe.


Zadanie 47.

Do odnawialnych zasobów przyrody zaliczamy wodę oraz glebę. Oznacza to, że można je wykorzystywać do produkcji energii (elektrownie wodne) czy do pozyskiwania jedzenia (uprawy ziemne i hydrofoniczne), ale nie spowoduje to ich zużycia. W związku z tym mogą być wykorzystywane wielokrotnie. Uważa się jednak, że nieodpowiedzialna działalność człowieka może doprowadzić do zaburzeń w odnawianiu tych zasobów. Podaj przykład sytuacji w której faktycznie wpływ człowieka zahamował proces regeneracji:
1) Gleby: ……………………………………………..
2) Wody: …………………………………………….

 

➡️ Nie opuszczaj strony przed sprawdzeniem naszej księgarni Matura100procent 😉 Nie warto żałować przegapionych okazji 🙂