Opis przyrostu na grubość łodygi – u jednoliściennych oraz dwuliściennych

Pęd, czyli nadziemna część rośliny, stanowi łodyga z osadzonymi na niej liśćmi i kwiatami. Łodyga odpowiada za przewodzenie wody, soli mineralnych i substancji organicznych między korzeniami, a liśćmi, owocami i kwiatami, tworzy dla nich podporę, a także pełni funkcję magazynu substancji pokarmowych i produktów ubocznych. Niezdrewniała łodyga uczestniczy także w fotosyntezie. Budowa łodygi różni się między roślinami jednoliściennymi i dwuliściennymi.

Przyrost łodygi na grubość u dwuliściennych

Łodyga roślin dwuliściennych może mieć budowę pierwotną lub wtórną. Układ tkanek odpowiadający łodydze pierwotnej jest wynikiem działania merystemu wierzchołkowego pędu, natomiast wynikiem działania merystemów bocznych – kambium i fellogenu – jest przyrost na grubość i budowa wtórna łodygi.

Łodyga pierwotna pokryta jest epidermą, pod którą znajduje się kora pierwotna. Wnętrze łodygi zajmuje walec osiowy, którego podstawowym elementem są tkanki przewodzące, tworzące wiązki przewodzące. Wiązki przewodzące, o różnym ułożeniu tkanek przewodzących względem siebie, dzieli się na otwarte i zamknięte. Wiązki otwarte składają się z łyka, drewna oraz kambium, natomiast wiązki zamknięte nie posiadają kambium. Łyko, inaczej floem, odpowiada za transport produktów fotosyntezy i jest zbudowane z komórek żywych. Drewno, inaczej ksylem, służy do transportu wody i jest zbudowane z komórek martwych. Kambium natomiast jest jednym z rodzajów merystemów bocznych i odpowiada za tworzenie nowych komórek łyka i drewna.

U roślin dwuliściennych tkanki przewodzące układają się koncentrycznie w ciągły lub przerywany pierścień. Przyrost łodygi tych roślin na grubość odbywa się dzięki działalności merystemów bocznych – kambium i fellogenu. Nowo powstające komórki kambium, występującego w otwartych wiązkach przewodzących, różnicują się w elementy łyka wtórnego i drewna wtórnego. Fellogen natomiast występuje pod skórką łodygi i odpowiada za produkcję komórek korka na zewnątrz oraz cienkiej warstwy fellodermy do środka. Tak powstaje wtórna tkanka okrywająca, zwana korkowicą (korą). Na skutek działalności merystemów bocznych i utworzenia łyka wtórnego, drewna wtórnego oraz korkowicy, powstaje łodyga wtórna.

Przyrost łodygi na grubość u jednoliściennych

U roślin jednoliściennych nie wyróżniamy łodygi pierwotnej i wtórnej, a ich łodyga przypomina budową łodygę pierwotną roślin dwuliściennych. Podstawowa różnica wynika przede wszystkim z ułożenia wiązek przewodzących. Wiązki przewodzące w łodydze roślin jednoliściennych są rozrzucone w miękiszu nieregularnie i nie układają się w centralny pierścień. Dodatkowo w wiązkach przewodzących roślin jednoliściennych nie występuje kambium – są to wiązki przewodzące zamknięte. Z tego powodu w większości przypadków łodygi roślin jednoliściennych nie przyrastają na grubość. Zdarzają się jednak wyjątki, wśród których można wymienić palmy, draceny czy juki. Kambium w ich wypadku pojawia się nie w tkankach przewodzących, a w peryferyjnych częściach łodygi, w postaci cylindra. Kambium może powstać na skutek odróżnicowania się części komórek kory pierwotnej. W wyniku działania kambium w roślinach jednoliściennych do środka odkładane są nowe komórki, różnicujące się w zamknięte wiązki przewodzące, a na zewnątrz odkładane są niewielkie ilości miękiszu.

Autor: K. Chodera