Zadania maturalne z Biologii

Tematyka: budowa i funkcjonowanie ludzkiego organizmu; układy: pokarmowy, krwionośny, oddechowy, wydalniczy, nerwowy, hormonalny, odpornościowy, rozrodczy, ruchowy (mięśnie i kości), skóra – poziom podstawowy.

Zadania pochodzą z oficjalnych arkuszy maturalnych CKE, które służyły przeprowadzaniu majowych egzaminów. Czteroznakowy kod zapisany przy każdym zadaniu wskazuje na jego pochodzenie: S/N – „stara”/”nowa” formuła; P/R – poziom podstawowy/rozszerzony; np. 08 – rok 2008.

Wkrótce przy każdym zadaniu pojawią się wzory odpowiedzi 🙂

.

Zadanie 1. (SP05)
Schemat przedstawia budowę skóry człowieka.


Podaj nazwy struktur oznaczonych literami A i B oraz określ, jaką funkcję pełni każda z nich.

 

Zadanie 2. (SP05)
Schemat przedstawia budowę tkanki kostnej.


Określ cechę budowy tkanki kostnej, która pozwala zaliczyć tę tkankę do grupy tkanek łącznych.

 

Zadanie 3. (SP05)
Układ szkieletowy pełni w organizmie człowieka różnorodne funkcje. Jedną z nich jest ochrona ważnych narządów wewnętrznych.
Podaj dwa przykłady, elementów układu szkieletowego i nazwij narządy przez nie chronione.

 


Zadanie 4.
(SP05)
Rysunek przedstawia mięśnie ramienia człowieka.

Wyjaśnij, jakie znaczenie w ruchu kończyny górnej ma skurcz mięśnia dwugłowego ramienia mięśnia trójgłowego ramienia.

 

Zadanie 5. (SP05)
Schemat przedstawia w sposób uproszczony wytwarzanie moczu w kanaliku nerkowym.


Określ, w której części nefronu (A, B czy C) zachodzi proces filtracji.
Podaj nazwę produktu otrzymanego w wyniku filtracji.

 

Zadanie 6. (SP05)
Jeżeli umysł człowieka nie napotyka coraz to nowych wyzwań, przyzwyczaja się do rutynowego działania i sprawność intelektualna człowieka maleje.
Zaproponuj dwa przykłady działań człowieka, które umożliwią mu zachowanie dużej sprawności umysłu.


Zadanie 7.
(SP05)
Ze względu na rodzaj odbieranego bodźca receptory dzielimy na następujące grupy:
a) fotoreceptory, c) mechanoreceptory,
b) chemoreceptory, d) elektroreceptory.
Określ, do których z wymienionych grup należą receptory umożliwiające funkcjonowanie:
I – narządów smaku i węchu,
II – narządu słuchu i równowagi

 

Zadanie 8. (SP05)
Ilość światła docierającego do siatkówki oka zależy od wielkości źrenicy. Wielkość ta jest regulowana przez tęczówkę oka i zależy od warunków świetlnych otoczenia.
Wyjaśnij, w jaki sposób warunki świetlne otoczenia wpływają na wielkość źrenicy oka.

 


Zadanie 9.
(SP05)
W Polsce i na świecie zauważono od dawna zanikanie u niektórych dorosłych umiejętności czytania i pisania (czyli zjawisko wtórnego analfabetyzmu), mimo że opanowali oni te czynności w szkole.
Określ, do jakiej kategorii odruchów należą umiejętności czytania i pisania oraz wyjaśnij, dlaczego. Podaj prawdopodobną przyczynę zaniku tego typu odruchu wśród wtórnych analfabetów.

 


Zadanie 10.
(SP05)
U człowieka występuje zróżnicowanie cech (dymorfizm płciowy), dzięki którym możemy odróżnić kobietę od mężczyzny.
Podaj dwa przykłady cech budowy ciała człowieka, które określają różnice między kobietą i mężczyzną

 

Zadanie 11. (SP06)
Rysunki A, B i C przedstawiają trzy różne rodzaje kręgów kręgosłupa człowieka.


Podaj nazwy odcinków kręgosłupa, do których należy każdy z kręgów oraz uzasadnij,
która cecha budowy umożliwiła Ci jego identyfikację.

 

Zadanie 12. (SP06)
Jedną z cech mięśni gładkich jest zdolność do długotrwałego skurczu niezależnego od woli.
Podaj dwa przykłady narządów w organizmie człowieka, w których występują mięśnie gładkie.

 


Zadanie 13.
(SP06)
Wpływ wysiłku fizycznego na pracę układu oddechowego można zaobserwować podczas lekcji wychowania fizycznego, kiedy uczniowie biegną na 60 m.
Zaplanuj obserwację wpływu wysiłku fizycznego na układ oddechowy, podając
parametr, który będzie obserwowany i sposób przeprowadzenia obserwacji.

 

Zadanie 14. (SP06)
Rysunek przedstawia schematycznie sposób krążenia krwi i limfy w organizmie człowieka


Podaj dwie, widoczne na schemacie, cechy budowy różniące układ krwionośny od limfatycznego.

 

Zadanie 15. (SP06)
Rysunek I w uproszczony sposób przedstawia wadę wzroku – krótkowzroczność, a rysunek II – sposób jej korygowania.


Korzystając z informacji przedstawionych na rysunkach, opisz, na czym polega krótkowzroczność i sposób korygowania tej wady wzroku.

 


Zadanie 16.
(SP06)
W gardle krzyżują się dwie drogi: pokarmowa z oddechową. Wejście z gardła do krtani otwiera lub zamyka ruchoma chrząstka tzw. nagłośnia.
Wyjaśnij związek przestrogi: „Nie rozmawiaj przy jedzeniu!” z funkcją nagłośni

 

Zadanie 17. (SP06)
Rysunek ilustruje funkcjonowanie błony neuronu

Korzystając z informacji przedstawionych na rysunku wyjaśnij, w jaki sposób w błonie
neuronu powstaje potencjał czynnościowy

 

Zadanie 18. (SP06)
Dzięki zróżnicowaniu właściwości leukocytów organizm dysponuje dwoma rodzajami odporności: komórkową i humoralną.
Podaj, na czym polega odporność komórkowa a na czym humoralna, wykorzystując określenia: fagocytoza, przeciwciała.

 

Zadanie 19. (SP06)
Według badań Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) do krajów o największej częstości występowania miażdżycy zalicza się USA i większość wysoko rozwiniętych krajów europejskich. Choroba ta rzadko występuje u żyjących na dalekiej północy Eskimosów, których dieta obfituje w tłuszcze. Częstych zachorowań na miażdżycę nie obserwuje się również w krajach Afryki.
Na podstawie tekstu zaznacz dwa czynniki, które mogłyby zwiększyć częstość występowania miażdżycy u Eskimosów.
A. czynniki klimatyczne,
B. szybkie tempo życia,
C. tłuste pożywienie,
D. przejadanie się,
E. aktywny tryb życia.

Zadanie 20. (SP06)
Tabela przedstawia wartości odczynu środowiska, w którym różne enzymy trawienne wykazują największą aktywność

Podaj przykład enzymów A, B i C oraz miejsca ich działania w przewodzie pokarmowym.

Zadanie 21. (SP06)
Wewnętrzna powierzchnia jelita cienkiego jest kilkaset razy większa od jego powierzchni zewnętrznej, co stanowi przystosowanie do pełnionej funkcji.
Podaj jedną cechę budowy jelita, dzięki której zwiększona jest jego powierzchnia wewnętrzna oraz funkcję jelita, którą ta cecha usprawnia.

 


Zadanie 22.
(SP06)
Wątroba uczestniczy w wielu przemianach biochemicznych w organizmie
Podaj jedną funkcję wątroby, którą ilustruje poniższy schemat

 

Zadanie 23. (SP06)
Stan równowagi wewnętrznej organizmu jest zapewniony przez współdziałanie narządów i układów.
Wpisz do schematu odpowiednie nazwy trzech różnych układów pełniących istotną rolę w sprawnym funkcjonowaniu organizmu człowieka.

Zadanie 24. (SP06)
Czaszka człowieka jest częścią szkieletu, w której można wyróżnić dwa różne rodzaje połączeń kości (ruchome i nieruchome).

a) Wpisz w wyznaczone miejsce na rysunku nazwę wskazanego strzałką nieruchomego połączenia kości.
b) Podaj nazwę i przykład ruchomego połączenia kości w organizmie człowieka

 

Zadanie 25. (SP06
Osteoporoza to choroba objawiająca się demineralizacją kości powodującą ich łamliwość. W procesach przebudowy kości uczestniczą dwa rodzaje komórek: osteoblasty (komórki kościotwórcze) i osteoklasty (komórki kościogubne). Do osteoporozy dochodzi wtedy, gdy jedne z tych komórek są bardziej aktywne niż drugie.
Na podstawie tekstu, podaj nazwę rodzaju komórek, których zwiększona aktywność w organizmie może doprowadzić do osteoporozy.

 

Zadanie 26. (SP06)
Poniżej przedstawiono charakterystykę jednego z elementów morfotycznych krwi człowieka. Są to wysoce wyspecjalizowane, krótko żyjące komórki, o kształcie dwuwklęsłych krążków. Po procesie dojrzewania nie mają jądra komórkowego. Biorą udział w transporcie tlenu z płuc do tkanek.
Zaznacz prawidłową odpowiedź.
Powyższa charakterystyka odnosi się do
A. płytek krwi.
B. limfocytów.
C. monocytów.
D. erytrocytów.

Zadanie 27. (SP06)
Krew człowieka składa się z osocza i elementów morfotycznych, które można podzielić na trzy podstawowe rodzaje.
a) Podaj nazwę rodzaju komórek krwi, do którego należą limfocyty.
b) Określ rolę limfocytów w organizmie człowieka.

Zadanie 28. (SP06)
Wydzieliny i płyny ustrojowe człowieka mogą mieć różny odczyn.
a) Wpisz dla każdej z poniższych wydzielin jej charakterystyczny odczyn (kwaśny, obojętny lub zasadowy):
 1. sok trzustkowy 2. sok żołądkowy
b) Wyjaśnij znaczenie, jakie dla funkcjonowania układu pokarmowego ma występowanie różnych odczynów soku trzustkowego i żołądkowego.

 

 

Zadanie 29. (SP06)
W komórkach organizmu człowieka pozyskiwanie energii może zachodzić w wyniku tlenowego lub beztlenowego (fermentacji mlekowej) rozkładu związków organicznych.
Wśród niżej wymienionych elementów budowy ciała człowieka (od A do E) zaznacz tylko ten, w którym może zachodzić zarówno oddychanie tlenowe, jak i fermentacja mlekowa.
A. Mózg
B. Mięsień szkieletowy
C. Nerka
D. Żołądek
E. Serce

Zadanie 30. (SP06)
W organizmie człowieka glikogen występuje w dwóch różnych miejscach: w wątrobie i w mięśniach szkieletowych.
Przedstaw rolę glikogenu występującego w mięśniach szkieletowych.

Zadanie 31. (SP06)
Za utrzymanie właściwego poziomu glukozy we krwi odpowiadają dwa hormony wydzielane przez trzustkę. Zbyt wysoki poziom glukozy we krwi pobudza wydzielanie przez trzustkę insuliny, która powoduje syntezę glikogenu w wątrobie. Przeciwnie do insuliny działa glukagon, który przy niskim poziomie glukozy we krwi rozkłada glikogen w wątrobie. Do krwi uwalniana jest wtedy glukoza, która podnosi poziom tego cukru we krwi.
Na podstawie analizy tekstu uzupełnij poniższy schemat tak, aby poprawnie ilustrował regulację poziomu glukozy we krwi.

 

Zadanie 32. (SP07) Przewodzenie impulsów nerwowych odbywa się zawsze w jednym kierunku – od dendrytów do neurytu (aksonu).

Na rysunku przedstawiono schematycznie trzy neurony (A, B i C).
Narysuj wzdłuż każdego neurytu (aksonu), w neuronach A, B i C po jednej strzałce ilustrującej kierunek przepływu impulsu nerwowego

Zadanie 33. (SP07)
Rozwijająca się transplantologia napotyka na poważne problemy związane z odrzucaniem przeszczepionych organów. Aby zmniejszyć agresję immunologiczną organizmu po przeszczepie podaje się pacjentowi środki farmakologiczne obniżające zdolności obronne jego organizmu.
Na podstawie powyższych informacji uzasadnij konieczność ograniczania w szpitalach odwiedzin pacjentów będących po transplantacjach.

 

Zadanie 34. (SP07)
Na poniższych rysunkach przedstawiono budowę czaszek wybranych przedstawicieli rodzaju


Homo
w kolejności, w jakiej pojawiali się na Ziemi.
Na podstawie analizy rysunków podaj trzy cechy elementów budowy czaszki człowieka rozumnego (C) odróżniające ją od czaszek wcześniejszych przedstawicieli rodzaju Homo (A, B).

 

Zadanie 35. (SP07)
Skóra zbudowana jest z naskórka i skóry właściwej. Naskórek utworzony jest przez nabłonek wielowarstwowy płaski. Komórki naskórka nieustannie powstają, rogowacieją, obumierają i ulegają złuszczaniu. W warstwie podstawnej naskórka znajdują się melanocyty, które produkują melaniny – barwniki, od nagromadzenia których zależy barwa skóry. Melaniny pochłaniają również część promieniowania UV, stanowiąc filtr promieniowania w skórze. Pod wpływem promieniowania słonecznego w warstwie podstawnej naskórka jest produkowana witamina D3. Tak zbudowany naskórek chroni organizm przed działaniem wielu czynników zewnętrznych.
a) Podaj przykłady dwóch różnych czynników zewnętrznych, przed których szkodliwym działaniem chroni nas naskórek.
b) Wyjaśnij, dlaczego ciemne zabarwienie skóry, np. u Afroamerykanów zamieszkałych w północnych stanach USA, może mieć negatywny wpływ na syntezę witaminy D3 w naskórku.

Zadanie 36. (SP07)
Na schematach przedstawiono działanie mięśni ramienia człowieka

a) Podaj, który z przedstawionych wyżej mięśni jest prostownikiem.
b) Opisz, w jaki sposób po wykonaniu ruchu przez dowolny z tych mięśni kończyna może wrócić do położenia (stanu) wyjściowego.


Zadanie 37.
(SP07)
Około 40. roku życia człowieka rozpoczyna się wyraźny spadek masy kości, ponieważ procesy usuwania obumierającej, starszej tkanki kostnej (resorpcja) przeważają nad procesami tworzenia nowej tkanki. Prowadzi to do zmniejszenia gęstości i wytrzymałości kości (tracimy w ten sposób około 0,5%–1,0% minerałów rocznie). Dodatkowym czynnikiem zmniejszającym wytrzymałość kości jest osteoporoza. W przebiegu osteoporozy ubytek minerałów może wynosić 2,0%–5,0% rocznie i więcej. Zmniejszenie masy kostnej przejawia się większą łamliwością kości.
Podaj przykłady dwóch działań, które powinien podjąć człowiek, aby zabezpieczyć się przed niekorzystnymi zmianami w tkance kostnej oraz uzasadnij znaczenie każdego z nich.

 

Zadanie 38. (SP07)
Układ grupowy Rh stanowią trzy pary antygenów, z których największe znaczenie ma antygen D. Krew charakteryzującą się obecnością antygenu D w błonach erytrocytów oznacza się Rh+, a przy braku tego antygenu Rh–. Niezgodność antygenowa między matką a płodem dotycząca antygenu D może stanowić przyczynę konfliktu serologicznego (prowadzącego do hemolitycznej choroby noworodków). W tabeli przedstawiono cztery przypadki układów grupowych Rh matki i płodu.

Wśród przedstawionych w tabeli przypadków (A-D) zaznacz ten, który może doprowadzić do konfliktu serologicznego

 

Zadanie 39. (SP08)
Serce poza organizmem zmarłego w wyniku wypadku człowieka kurczy się jeszcze przez wiele godzin, jeżeli jest przechowywane w płynie fizjologicznym bogatym w tlen i o odpowiednim składzie chemicznym.
Podaj, jak można tę właściwość serca wykorzystać w medycynie. Odpowiedź uzasadnij.

Zadanie 40. (SP08)
Tlenek węgla (czad) dostając się do organizmu człowieka tworzy z hemoglobiną względnie trwały związek. Źródłem czadu mogą być spaliny i dym papierosowy.
Uzasadnij opinię, że ludzie palący papierosy mogą być mniej wydolni fizycznie, niż niepalący.

Zadanie 41. (SP08)
W tabeli przedstawiono ilość niektórych składników przesączu kłębkowego filtrowanych w nerkach zdrowego człowieka w ciągu 24 godzin, w porównaniu z ilością tych składników wydalonych w ciągu doby w moczu ostatecznym.


Wypisz z tabeli nazwę tego składnika przesączu kłębkowego, który nie powinien, ale czasem (w wyniku choroby) może pojawić się w moczu ostatecznym. Podaj nazwę choroby, na którą może wskazywać obecność tego składnika w moczu ostatecznym.
składnik ………………………………..,                             choroba ………………………………..

Zadanie 42. (SP07)
Neurony są podstawowymi jednostkami anatomicznymi układu nerwowego. Są onekomórkami pobudliwymi, to znaczy, że reagują na działające na nie bodźce.
W miejsca 1, 2, 3 wpisz trzy podstawowe funkcje neuronów.
Docierające do neuronu informacje zawarte w bodźcach są przez neuron
1. ……………………………….., 2. ……………………………….., 3. ………………………………...

 


Zadanie 43.
(SP08)
Na wykresach przedstawiono wydzielanie hormonu melatoniny w rytmie dobowym oraz w zależności od wieku człowieka.
Określ tendencje zmian w wydzielaniu melatoniny
a) w rytmie dobowym.
b) w zależności od wieku człowieka.

Zadanie 44. (SP08)
Stres jest normalnym zjawiskiem fizjologicznym organizmu w sytuacji powodującej jego przeciążenie (zbyt duża ilość i intensywność bodźców działających na układ nerwowy człowieka). Stresu nie da się uniknąć, ale można i należy kontrolować go, tak aby stał się czynnikiem pomocnym i mobilizującym nasze twórcze działania.
Wśród zamieszczonych niżej stwierdzeń (A-E) zaznacz te dwa, które dotyczą utrzymania stresu na bezpiecznym poziomie.
A. Nie znoszę krytyki moich błędów.
B. Analiza uwag krytycznych pozwoli mi uniknąć „wpadek” w przyszłości.
C. Jeżeli odrywam się od nauki, to robię to z wyrzutami sumienia i poczuciem winy.
D. Staram się nie spóźniać na spotkania.
E. Nie mam cierpliwości do czynności domowych

Zadanie 45. (SP08)
Na schemacie przedstawiono fragment włókna mięśnia szkieletowego z oznaczoną jednostką funkcjonalną – sarkomer


Wśród niżej podanych zmian (A-D) zaznacz tę, która zachodzi, gdy mięsień szkieletów się kurczy.
A. Linie Z oddalają się od siebie.
B. Kurczą się filamenty aktynowe.
C. Kurczą się filamenty miozynowe.
D. Skracają się sarkomery.

Zadanie 46. (SP08)
Mięśnie gładkie budują ściany wielu narządów wewnętrznych, między innymi przewodu pokarmowego. W ścianach narządów mięśnie te ułożone są w warstwy i tworzą mięśniówkę. Poprzez skurcze mięśni gładkich w otaczanej przez nie przestrzeni np. w jelicie wytwarzane jest ciśnienie.
Wyjaśnij, w jaki sposób przedstawione w tekście działanie mięśni gładkich wpływa na prawidłową pracę układu pokarmowego.

Zadanie 47. (SP08)
W jamie ustnej człowieka pokarm zostaje przeżuty (rozdrobniony) i wymieszany ze śliną. Tak przygotowany pokarm zostaje połknięty i jest następnie przesuwany do dalszych części przewodu pokarmowego.
Wyjaśnij znaczenie, jakie w procesie trawienia ma opisana wyżej wstępna obróbka pokarmu.

Zadanie 48. (SP08)
Gruczoły żołądkowe wydzielają do światła żołądka m.in. pepsynogen, który przekształca się w pepsynę, oraz śluz.
Podaj role, jakie pełnią w żołądku pepsyna i śluz.

 

Zadanie 49. (SP08)
Na schemacie przedstawiono nową piramidę żywieniową opracowaną przez Amerykański


Departament Rolnictwa (USDA) w 2005 r.
Nowym elementem piramidy są schody, przypominające o codziennej aktywności fizycznej.
a) Określ, co obrazują szerokości poszczególnych „promieni” piramidy.
b) Wyjaśnij, dlaczego w nowej piramidzie przypomina się o codziennej aktywności
fizycznej jako nieodłącznym elemencie zdrowego trybu życia.

Zadanie 50. (SP09)
Na schemacie przedstawiono budowę układu pokarmowego człowieka.


a) Podaj literę i nazwę odcinka przewodu pokarmowego, w którym występują bakterie symbiotyczne.
b) Wymień dwie funkcje tego odcinka.

 

Zadanie 51. (SP09)
Poniższy schemat przedstawia uproszczony przekrój poprzeczny przez jelito – jeden z odcinków przewodu pokarmowego człowieka.

Podaj nazwę odcinka jelita przedstawionego na powyższym schemacie oraz nazwę elementu jego budowy, który umożliwia tę identyfikację.
Jest to: ……………………………………..,  ponieważ posiada ……………………………………………………..

Zadanie 52. (SP09)
Trawienie złożonych związków organicznych zawartych w pokarmach wymaga określonych warunków.
Określ warunki konieczne do prawidłowego przebiegu trawienia tłuszczów w dwunastnicy, uwzględniając:
a) nazwę enzymu
b) odczyn środowiska, w którym działa enzym trawiący tłuszcze
c) nazwę wydzieliny (produkowanej w wątrobie) ułatwiającej trawienie tłuszczów.


Zadanie 53.
(SP09)
W organizmie człowieka występują różne rodzaje tkanki mięśniowej.
Mięśniówkę gładką tworzą włókna będące pojedynczymi wrzecionowatymi komórkami, z których każda zawiera jedno centralnie położone jądro komórkowe.
Filamenty w tej tkance są ułożone nieregularnie (brak prążkowania).
Mięśniówka szkieletowa (poprzecznie prążkowana) zbudowana jest z silnie wydłużonych, cylindrycznych włókien, zawierających wiele położonych obwodowo jąder.
Miofilamenty aktynowe i miozynowe są w nich ułożone naprzemiennie.


Na podstawie powyższych informacji skonstruuj tabelę pozwalającą porównać włókna mięśniówki gładkiej z włóknami mięśniówki szkieletowej, z uwzględnieniem dwóch cech: kształtu włókien oraz rozmieszczenia w nich jąder komórkowych.

Zadanie 54. (SP09)
Na schemacie przedstawiono jeden z rodzajów stawów występujących w organizmie człowieka.
Wpisz w odpowiednie miejsca informacje o przedstawionym rodzaju stawu. 
a) Rodzaj stawu: ………………………………………………………………………………………………………….
Zakres ruchów tego stawu: ……………………………………………………………………………………….
b) Przykład tego rodzaju stawu w organizmie człowieka: …………………………………………………

Zadanie 55. (SP09)
Na rysunku przedstawiono budowę pęcherzyka płucnego człowieka.

Wyjaśnij na przykładzie jednego, przestawionego na rysunku elementu budowy pęcherzyka płucnego przystosowanie pęcherzyka do pełnionej funkcji.

 

Zadanie 56. (SP09)
Na schemacie przedstawiono w uproszczony sposób budowę serca człowieka.


a) Podaj nazwę struktury w sercu człowieka oznaczonej na schemacie literą A.
b) Przedstaw sposób, w jaki struktura A umożliwia sprawny transport krwi przez serce.

 

Zadanie 57. (SP09)
Na schemacie przedstawiono budowę nerki człowieka (przekrój podłużny), strzałkami oznaczono kierunek ruchu płynów (krwi i moczu).


Wypisz ze schematu nazwę naczynia krwionośnego, w którym płynąca krew nie powinna zawierać mocznika. Odpowiedź uzasadnij.

 

Zadanie 58. (SP09)
Skóra, poza funkcją ochronną i odbieraniem bodźców, bierze udział w regulacji temperatury ciała oraz gospodarce wodno-mineralnej. Powierzchnia skóry w stosunku do masy ciała człowieka zmienia się w ciągu jego życia i w przeliczeniu na 1 kg masy ciała wynosi średnio: u niemowlęcia 700 cm2, a u dorosłego człowieka 220 cm2.
Na podstawie powyższych informacji oceń, kto podczas upału jest narażony na szybsze odwodnienie.
A. Człowiek dorosły, ponieważ ma większą całkowitą powierzchnię skóry niż niemowlę.
B. Człowiek dorosły, ponieważ w przeliczeniu na 1 kg wagi ma mniejszą powierzchnię skóry niż niemowlę.
C. Niemowlę, ponieważ w przeliczeniu na 1 kg wagi ma większą powierzchnię skóry niż człowiek dorosły.
D. Niemowlę, ponieważ ma mniejszą powierzchnię skóry niż człowiek dorosły

Zadanie 59. (SP09)
Na schemacie przedstawiono zmiany zachodzące wewnątrz oka podczas oglądania przedmiotów umieszczonych w różnej od niego odległości (A – z daleka, B – z bliska).


Podaj, na czym polega akomodacja oka podczas przenoszenia wzroku z przedmiotu umieszczonego daleko na przedmiot znajdujący się blisko.

Zadanie 60. (SP09)
Na rysunku przedstawiono schemat budowy ucha człowieka.

a)   Połącz w pary nazwy elementów ucha z nazwami ich funkcji.
A. błona bębenkowa
B. trąbka Eustachiusza
C. kanał słuchowy zewnętrzny I. przenosi falę dźwiękową (w słupie powietrza) II. odbiera drgania fali dźwiękowej III. odbiera i przetwarza wrażenia słuchowe  IV. wyrównuje ciśnienie wewnętrzne w uchu
b) Podaj, do której części ucha (zewnętrznego, wewnętrznego, środkowego) należą kosteczki słuchowe
c) Wymień nazwy kosteczek słuchowych zgodnie z kolejnością przekazywania drgań fali dźwiękowej.

 

Zadanie 61. (SP09)
Na widok cytryny wiele osób ślini się, jakby piło jej kwaśny sok.
Określ rodzaj odruchu (warunkowy, bezwarunkowy), który wystąpił u wyżej opisanych osób. Odpowiedź uzasadnij.

 


Zadanie 62.
(SP09)
Pod wpływem hormonów podwzgórza, u chłopców wzrasta wydzielanie testosteronu od 10. roku życia do 20. roku życia. Wysoki poziom testosteronu utrzymuje się do 25. roku życia, po czym następuje powolny spadek. Testosteron (i inne steroidy anaboliczne) to również najczęściej używany środek dopingujący w kulturystyce i sportach siłowych. Lekarze przestrzegają przed stosowaniem tego środka oraz wszelkich steroidów anabolicznych, twierdząc że szczególnie u młodych mężczyzn mogą one prowadzić nawet do całkowitej bezpłodności.
Na schemacie przestawiono regulację nerwowo-hormonalną czynności jąder z uwzględnieniem działania steroidów anabolicznych  (znak „ + ” oznacza pobudzenie, znak „ – ” oznacza hamowanie).


Na podstawie powyższych informacji wyjaśnij zależność między stosowaniem steroidów anabolicznych przez młodych mężczyzn (do 25. roku życia) a zahamowaniem spermatogenezy.

Zadanie 63. (SP09)
Na schemacie przedstawiono łożysko człowieka z naczyniami krwionośnymi płodu i matki

Na podstawie schematu przedstaw dwie różne funkcje łożyska

Zadanie 64. (SP09)
Na schemacie przedstawiającym budowę układu rozrodczego kobiety cyframi rzymskimi oznaczono trzy stadia wczesnego rozwoju zarodkowego człowieka.


Przyporządkuj każdemu oznaczeniu (od I do III) po jednym z poniższych określeń.
A. Bruzdkowanie
B. Implantacja zarodka
C. Owulacja
D. Zapłodnienie

Zadanie 65. (SP09)
Gatunek Homo sapiens (człowiek rozumny) pod względem budowy różni się wieloma cechami od pozostałych, współcześnie żyjących przedstawicieli rzędu naczelnych.
Zaznacz dwa zestawy cech charakteryzujących wyłącznie człowieka rozumnego:
A. obecność wałów nadoczodołowych i wysklepienie stopy
B. nieprzeciwstawny paluch u nogi i „esowate” wygięcie kręgosłupa
C. „esowate” wygięcie kręgosłupa i przeciwstawny kciuk w dłoni
D. przeciwstawny kciuk w dłoni i brak wałów nadoczodołowych
E. wysklepienie stopy i brak wałów nadoczodołowych.

Zadanie 66. (SP10)
Tkanka chrzęstna utworzona jest z owalnych komórek z wyraźnie widocznym jądrem komórkowym. Komórki występują  pojedynczo lub w skupieniach po kilka w substancji pozakomórkowej, której głównymi składnikami są w łókna kolagenowe i elastynowe (sprężyste). Obecność tych włókien ma decydujący wpływ na mechaniczne właściwości tkanki chrzęstnej.
a) Wybierz spośród podanych poniżej grup związków organicznych tę grupę, do której należy kolagen.
A. węglowodany
B. tłuszcze
C. białka
b) Podaj właściwość, jaką kolagen nadaje tkance chrzęstnej.

Zadanie 67. (SP10)
Na rysunku przedstawiono budowę czaszki człowieka. Spośród kości czaszki widocznych na rysunku tylko jedna zachowuje odrębność i ruchomość.


Zaznacz strzałką i podaj nazwę widocznej na rysunku kości czaszki, która pozostaje odrębna i ruchoma przez całe życie człowieka, oraz określ znaczenie tej kości

Zadanie 68. (SP10)
Małopłytkowość to choroba, w której pod wpływem ucisku, nawet bez wcześniejszego urazu, pojawiają się wybroczyny (siniaki) w skórze i w błonach śluzowych. Najwięcej ich widać na kończynach i na tułowiu. Pojawiają się też pierścieniowate wylewy krwi w miejscach nakłuć skóry, nawracające krwawienia z nosa i dziąseł. Mogą też wystąpić krwawienia do przewodu pokarmowego, krwiomocz i bardzo groźne krwotoki do mózgu. W obrazie krwi występuje zmniejszona liczba trombocytów (płytek krwi).
a) Podaj nazwę procesu, który ulega zaburzeniu u chorych na wyżej opisaną chorobę.
b) Wyjaśnij rolę trombocytów w tym procesie.

 


Zadanie 69.
(SP10)
Które z poniższych  stwierdzeń dotyczących fizjologii oddychania są prawdziwe, a które fałszywe? Wstaw literę P obok informacji prawdziwych lub literę F obok informacji fałszywych.

 

 

Zadanie 70. (SP10)
Przysadka mózgowa wydziela hormony tropowe, np. hormon kortykotropowy i hormony nietropowe (docelowe), np. hormon wzrostu.
Zaznacz poniżej grupę hormonów przysadki, która kontroluje wydzielanie hormonów przez inne gruczoły dokrewne.

 A. hormony tropowe                     B. hormony nietropowe

Zadanie 71. (SP10)
Jedną z dróg reakcji organizmu na stresor jest droga nerwowa prowadząca do wydzielania przez rdzeń nadnerczy adrenaliny i noradrenaliny. Konsekwencją są, np.: podwyższone tętno i ciśnienie krwi, intensywna wentylacja płuc, zwiększenie dopływu krwi do mięśni i mózgu, co zwiększa wydolność fizyczną i umysłową, zmniejszenie dopływu krwi do niektórych narządów, np. do nerek i zatrzymanie wydalania moczu, rozszerzenie źrenic, wzrost poziomu glukozy we krwi.
Zaznacz poniżej, która część autonomicznego układu nerwowego odpowiedzialna jest za opisaną szybką reakcję organizmu na stresor. Wyjaśnij znaczenie opisanych reakcji organizmu.
A. układ współczulny                              B. układ przywspółczulny

Zadanie 72. (SP10)
Które z poniższych  stwierdzeń dotyczących procesu widzenia są prawdziwe, a które fałszywe? Wstaw literę P obok informacji prawdziwych lub literę F obok informacji fałszywych.

Zadanie 73. (SP10)
Układ wydalniczy, pełniąc funkcję osmoregulacyjną, usuwa nadmiar wody i różnych substancji pochodzących z przemian metabolicznych. Współdziała też w utrzymaniu odpowiedniej ilości składników mineralnych, których nadmiar lub niedobór w organizmie może powodować choroby. W tabeli przedstawiono dobowe wydalanie niektórych składników moczu człowieka.

a) Wypisz z tabeli nazwy czterech substancji wydalanych w moczu człowieka, które są produktami  przemian związków azotowych.
b) Na podstawie danych zawartych w tabeli przedstaw w postaci wykresu słupkowego dobowe wydalanie przez człowieka chlorków, siarczanów i fosforanów.


Zadanie 74.
(SP10)
Na schemacie przedstawiono makrofaga i jego udział w powstawaniu reakcji obronnej organizmu podczas infekcji bakteryjnej.


a) Podkreśl rodzaj odporności, w którym bezpośrednio uczestniczy makrofag.

A. komórkowa                          B. humoralna
b) Przyporządkuj kolejne etapy reakcji obronnej, oznaczone na schemacie cyframi I i II, do roli makrofaga w powstawaniu tej reakcji.
A. Makrofag prezentuje antygen ……………. .         B. Makrofag fagocytuje antygen …………….

 


Zadanie 75.
(SP10)
Przyporządkuj do symboli literowych, którymi oznaczono narządy rozrodcze męskie  (A–C), odpowiednie cyfry  wybrane spośród 1–4,  którymi oznaczono ich funkcje.

 

Zadanie 76. (SP10)
Podaj po jednym przykładzie choroby układu krążenia i układu ruchu będących skutkiem otyłości

 


Zadanie 77.
(SP10)
U pewnej pacjentki w czerwcu 2008 r. specjaliści z Barcelony zastąpili uszkodzony fragment tchawicy jego sprawnym odpowiednikiem. Wszczepiony odcinek zrekonstruowano w następujący sposób:
• Z ciała martwego dawcy pobrano tchawicę. Następnie oczyszczono ją z komórek, pozostawiając jedynie kolagenowy szkielet.
• Do ponownego obudowania szkieletu kolagenowego wykorzystano komórki macierzyste pobrane ze szpiku kostnego pacjentki, które umieszczono na szkielecie.
• Tak przygotowany fragment na cztery dni umieszczono w bioreaktorze i po tym czasie przeszczepiono pacjentce. Komórki macierzyste zróżnicowały się na odpowiednie komórki tkanek budujących tchawicę.
Po czterech dniach od operacji wszczepiony fragment z trudnością można było odróżnić od naturalnych tkanek, a po miesiącu rozwinął on własną sieć naczyń krwionośnych. Pacjentka po operacji nie brała leków immunosupresyjnych, które przeciwdziałają odrzuceniu przeszczepu.
Podaj dwa powody, dla których pacjentka nie musiała brać leków immunosupresyjnych.

 

Zadanie 78. (SP11)
Przyporządkuj poniższym elementom morfotycznym krwi ich funkcje.

 

Zadanie 79. (SP11)
Spośród niżej wymienionych zdań zaznacz wszystkie, które charakteryzują tkankę chrzęstną.
A. Komórki są owalne lub okrągłe i leżą w jamkach, zwykle ułożone po dwie.
B. Komórki są na ogół płaskie i łączą się ze sobą licznymi wypustkami.
C. W istocie międzykomórkowej występuje duża ilość włókien kolagenowych.
D. W istocie międzykomórkowej występują kanały, którymi przebiegają naczynia krwionośne oraz nerwy.
E. Substancja międzykomórkowa tworzy koncentrycznie ułożone blaszki.

Zadanie 80. (SP11)
Skóra jest narządem spełniającym różne funkcje.
Spośród niżej wymienionych zaznacz tę funkcję skóry, która u człowieka nie pełni istotnej roli.
A. Termoregulacja organizmu.
B. Udział w gospodarce wodno-elektrolitowej organizmu.
C. Udział w wymianie gazowej organizmu.
D. Odbiór bodźców ze środowiska zewnętrznego.

Zadanie 81. (SP11)
Trzustka jest gruczołem wydzielania zewnętrznego oraz gruczołem wydzielania wewnętrznego (dokrewnego).
Wyjaśnij, na czym polega rola trzustki jako gruczołu wydzielania zewnętrznego

 

Zadanie 82. (SP11)
Na schemacie przedstawiono kształt klatki piersiowej oraz położenie przepony podczas wydechu i wdechu.

a) Na podstawie schematu określ, co dzieje się z klatką piersiową i przeponą podczas wdechu.
b) Wyjaśnij, dlaczego wdech jest określany fazą czynną wentylacji płuc, a wydech fazą bierną.
c) Podaj nazwę kości oznaczonej na powyższym schemacie literą X.

 

Zadanie 83. (SP11)
Regularne ćwiczenia fizyczne są jednym ze sposobów zapobiegania i leczenia choroby niedokrwiennej serca (choroby wieńcowej). Ludzie prowadzący aktywny tryb życia i regularnie uprawiający ćwiczenia fizyczne wykazują o połowę mniejsze ryzyko zachorowania na choroby serca. Również otyli, którzy są bardziej aktywni, znajdują się w grupie osób mniej zagrożonych chorobami układu krążenia.
Podaj dwa argumenty uzasadniające korzystny wpływ aktywności fizycznej na układ krążenia.

 

Zadanie 84. (SP11)
Na schemacie przedstawiono krążenie krwi w organizmie człowieka. Literami A–D oznaczono części serca.


a) Do  niżej podanych nazw części serca przyporządkuj litery, którymi oznaczono je na schemacie.
Prawy przedsionek ……..    Prawa komora ……..   Lewy przedsionek ……..   Lewa komora ……. b) Uzupełnij schemat, tak aby odzwierciedlał kierunek transportu i zawartość we krwi gazów oddechowych (O2 i CO2). Wpisz w wyznaczone miejsca określenia krążącej krwi utlenowana lub odtlenowana.

 

Zadanie 85. (SP11)
W tabeli przedstawiono objętość krwi przepływającej w ciągu minuty przez niektóre narządy człowieka w czasie odpoczynku oraz w czasie wysiłku fizycznego.


a) Wymień nazwy dwóch narządów, w których podczas wysiłku najsilniej wzrasta przepływ krwi, i wskaż po jednej przyczynie tego zjawiska.
b) Uwzględniając informacje zawarte w tabeli, wyjaśnij, dlaczego nie zaleca się spożywania obfitych posiłków przed intensywnym wysiłkiem fizycznym.

 

Zadanie 86. (SP11)
Wpisz do tabeli odpowiednie określenia, które opisują wpływ układu nerwowego współczulnego i przywspółczulnego na funkcjonowanie wymienionych narządów w organizmie człowieka.

Zadanie 87. (SP11)
Oceń prawdziwość stwierdzeń dotyczących funkcji elementów ucha. Wpisz w odpowiednie miejsca tabeli literę P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, lub literę F, jeśli stwierdzenie jest fałszywe.


Zadanie 88.
(SP11)
Po wejściu z ciemnego pomieszczenia do pomieszczenia bardzo jasno oświetlonego nie widzi się przez moment żadnego obrazu – światło „oślepia”. Dopiero po chwili zaczynamy widzieć normalnie.
Wyjaśnij, uwzględniając rolę źrenicy, dlaczego najpierw światło oślepia, a po chwili widzimy normalnie.

 

Zadanie 89. (SP11)
Uporządkuj we właściwej kolejności etapy obróbki pokarmu w przewodzie pokarmowym człowieka. Numery kolejnych etapów (1–5) wpisz w odpowiednie miejsca tabeli.

Zadanie 90. (SP11)
Naturalna mikroflora przewodu pokarmowego ma istotne znaczenie dla stanu zdrowia człowieka. Najmniej drobnoustrojów znajduje się w żołądku, a najwięcej w jelicie grubym. Drobnoustroje dostające się do przewodu pokarmowego w większości nie pokonują bariery, jaką jest żołądek. Te bakterie, które ją pokonają, mogą osiedlać się i rozwijać w jelitach. Podstawową mikroflorę jelitową tworzą bakterie kwasu mlekowego.
a) Wyjaśnij, dlaczego żołądek jest barierą dla większości drobnoustrojów.
b) Podaj przykład korzyści, jaką czerpie organizm człowieka z obecności mikroflory jelitowej.